نظریه سنتی رهبری:پایان نامه رهبری خدمتگزارو تعهدسازمانی

نظریه های سنتی رهبری

در طول قرن بیستم، نظریه های بسیاری برای تبیین ویژگی ها و رفتارهای مؤثر رهبری که افزایش دهنده انگیزش و تلاش کارکنان هستند ایجاد شده اند Kwong & Zhen,2014,p18)). بر طبق نظر باس و آوولیو( 1993 ), نظریه های رهبری برای معرفی روش جدیدی از تفکر شکل گرفته اند که به محققان کمک می کند بر حوزه های مشکل دار تمرکز کنند، به شاغلان در تصمیم گیری کمک کنند و مبنایی برای پیش بینی موقعیت هایی ارائه دهند که ممکن است هنگام استفاده رهبران از رفتارهای خاص اتفاق بیفتد .(Hoy & Miskel.2008)

 

 

2-1-5-1- نظریه خصوصیات فردی رهبر[1]

در آغاز قرن بیستم، چنین اعتقادی در میان صاحب نظران وجود داشت که نیازی نیست رهبران برای مناصب رهبری تحت آموزش و تربیت قرار بگیرند بلکه از همان ابتدای امر، رهبر متولد می شوند و نیز چنین تصور می شد که افراد مورد نظر دارای خصوصیات ذاتی هستند که از آن ها رهبرانی موفق می سازد. خصوصیت رهبر یک ویژگی فیزیکی یا شخصیتی است که می توان از آن جهت ایجاد تمایز میان رهبران و پیروان استفاده کرد. رابرت لرد[2]  بر اساس تحلیل مجدد بررسی های گذشته، به این نتیجه رسید که افراد، دارای الگوهای رهبری هستند که بر شناخت آن ها در مورد یک رهبر مؤثر یا غیر مؤثر تأثیر می گذارد. در واقع الگوی رهبری نمایشی از خصوصیات و رفتارهایی است که مختص رهبران می باشد. لرد ثابت کرد زمانی که افراد دارای خصوصیاتی از قبیل هوشمندی، مردانگی و تسلط باشند به عنوان رهبر شناخته خواهند شد(حقیقی فر و همکاران ،1389،ص13).

 

2-1-5-2- نظریه خصوصیات رفتاری

نظریه رفتار رهبری بیشتر تأکید بر رفتار رهبر دارد تا خصوصیات شخصیتی او. بر اساس این نظریه، رفتار رهبر مستقیماً بر اثربخشی گروه های کاری تأثیر می گذارد. چنین عقیده ای باعث شد محققان به تعیین الگوهای رفتاری بپردازند که این امکان را برای رهبران فراهم سازد تا بر روی دیگران نفوذ بیشتری داشته باشند.

 

2-1-6- مروری بر شکل گیری رهبری خدمتگزار

برخی از خلّاق ترین متفکران معاصر در حال نگارش و سخن گفتن در رابطه با رهبری خدمتگزار هستند که به عنوان یک پارادایم رهبری برای قرن بیست و یکم در حال ظهور است (p27،Spears, 2010)

ايده و مفهوم رهبري خدمتگزار، اولین بار در نوشته هاي رابرت گرين ليف (1904-1990) ذکر شده است. ايده رهبري خدمتگزار در دهه 1960 پس از خواندن رمان کوتاه هرمانهس (Herman Hess) با نام سفر به شرق در ذهن گرين ليف شکل گرفت(قرایی پور،1387،ص3). نظريه هاي سنتي رهبري، معمولاً مبتني بر نوعی مدل سلسله مراتبي بوده اند(قلی پور و همکاران،1388،ص105)

درحاليكه نظریه هاي سنتي رهبري بر مبنای نظریه عامليت تدوين شده بودند، نظریه رهبري خدمتگزار بر اساس تئوري خادميت بنیان نهاده شد. به عقیده گرين ليف سازمان ها آن طور كه بايد و شاید به جوامع خدمت نمي كنند ( Omoh,oshioke. 2007)

رمان، افسانه گروهی از افراد بود که در طلب معنویت راهي سفر به شرق بودند. قهرمان داستان، شخصی به نام لئو بود که به عنوان خدمتکار گروه را همراهی مي کرد و در طول سفر موجب افزایش روحيه گروه مي­شد. اعضاي گروه، سفر را به خوبی ادامه مي دهند تا اين كه يک‌روز لئو ناپديد مي شود. بعد از ناپديد شدن خدمتکار، اعضاي گروه خيلي سریع از هم جدا مي شوند و ادامه سفر رها ميشود. زيرا آنها درمي يابند که نمي توانند بدون خدمتکار سفر را ادامه دهند. بعد از سال ها جستجو، راوي داستان به صورت اتفاقی در سفری شرکت مي کند که لئو مسئولیت رهبري آن را قبول کرده است. او درمی يابد که لئو هر چند که به عنوان خدمتکار در سفر همراه گروه بوده است، اما در حقیقت او رهبر شریف، بزرگ و معنوی گروه بوده است. بعد از خواندن اين داستان، گرين ليف نتیجه مي گيرد که معنای اصلی داستان آن بود که رهبري با عظمت از طريق خدمت کردن به دیگران تجربه و حاصل مي­شود. اين حقیقت ساده اي است که در عمق مفهوم اين رهبري باشکوه نهفته است. رهبري که انگیزه اوليه دارد تا مشتاقانه به دیگران کمک کند. گرين ليف در سال 1976 کتاب «خدمتگزار در نقش رهبر» را منتشر کرد که مي توان آن را از جمله اولین جزوات و کتب منتشر شده در زمينه رهبري خدمتگزار دانست. گرين ليف در همه کتب و جزوات خود شرح مي دهد که نياز براي نوع جديدي از مدل رهبري است، مدلي که خدمت کردن به دیگران را به عنوان اولويت اول خود قرار مي­دهد. گرين ليف در سال 1985 مرکز بين المللی، غیرانتفاعی و آموزشی با نام «مرکز رهبري خدمتگزار گرين ليف» را براي توسعه ايده هاي خود تاسیس کرد و در سپتامبر 1990 ديده از جهان فرو بست. رهبر خدمتگزار، بر افزایش خدمت رساني به دیگران، نگاه کلي و یکپارچه به کارها، افزایش حس جامعه پذيري و تقسیم قدرت در تصمیم گيري ها توجه دارد (Spears،1996).

رهبران خدمتگزار ابتدا به نيازهاي دیگران توجه مي كنند و سپس نيازهاي خود را برآورده مي سازند William,2009)).

رهبري خدمتگزار، ايده‌ا ي ساده ولي در عين حال عميق دارد. رهبري خدمتگزار هر چند که در دهه 1970 وارد ادبیات مديريت شد، اما روشن است که ريشه هاي اعتقادی آن به هزاران سال قبل که تعالیم و آموزه هاي مذهبي و انساني رواج داشته است برمی گردد. گرين ليف در پاسخ به اين سوال که رهبر خدمتگزار کبست در کتاب «خدمتگزار در نقش رهبر» مي نویسد: «رهبر خدمتگزار کسی است که در وهله اول خدمتگزار است. رهبري خدمتگزار با حس طبيعي فردي آغاز مي‌ شود. يعني فردي که تمايل ذاتي دارد که خدمت کند. اين انتخاب آگاهانه، فرد را مشتاق مي کند تا دیگران را هدایت کند. زماني که به افراد خدمت رشد، ارائه مي شود آنها با دریافت خدمت سالم تر، خردمندتر، آزادتر، داراي استقلال بيشتر مي­شوند و حتی دوست دارند که خودشان هم خدمتگزار شوند و به اين ترتیب نتایج برجسته و باشکوهی در جامعه پديد مي آيد و افراد جامعه سود مي برند». رهبر خدمتگزار، هر کسی را تشويق مي کند تا هدایت کردن و خدمت کردن را در درون زندگی متعادل کند. براي کسانی که در موقعیت رهبري هستند یادآوری مي کند که مسئولیت ابتدائي ما خدمت کردن به دیگران است و براي افرادي که در موقعیت پيرو هستند تشويق مي کند تا به دنبال فرصت هايي براي رهبري باشند. نتیجه نهايي اين حرکت بين موقعیت رهبر و پيرو، ارتقاي زندگی شخصی افراد است و مسئوليت هاي آنان را در مقابل نهادها و افراد اطرافشان افزایش مي دهد(2008 ،( Hill.

[1] Trait Theory

[2] Robert Lord